plemiona słowiańskie - pozostałości materialne

Gołęszyce | Lędzianie | Łużyczanie | Pomorzanie | Ranowie (Rugianie) | Ślężanie | Wiślanie | Wolinianie | niezidentyfikowani
Kocobędz | Lubomia | Międzyświeć | Chodlik | Żmijowiska | Radusz | Sopot | Góra | Cerkwica | Wołogoszcz | Arkona | Będkowice (DS) | Będkowice (MA) | Będzin | Stradów | Trzcinica | Złoty Potok | Wolin | Lubin | Warnowo | 'Światowid ze Zbrucza' | Lipnica Murowana
GOŁĘSZYCE
Kocobędz (Chotěbuz-Podobora/🇨🇿)
Podobora, kraj morawsko-śląski, pow. Karviná, gm. Chotěbuz - grodzisko wczesnośredniowieczne
49,788° N
18,589° E
Grodzisko o umownej nazwie Stary Cieszyn, bądź Cieszynisko, zlokalizowane pierwotnie nad rzeką Olzą (obecnie ma ona inny przebieg i jest oddalona od obiektu) stanowiło jeden z grodów słowiańskiego plemienia Gołęszyców. Datowany na rok 845 "Geograf bawarski" informuje, iż plemię to posiadało 5 grodów. Gród w Kocobędzu powstał w VII wieku (zapewne w jego II połowie), jednak na podstawie przeprowadzonych badań archeologicznych ustalono, iż miejsce to było wykorzystywane już w późnej epoce brązu i w okresie kultury halsztackiej (epoka żelaza). Gród Gołęszyców został spalony i zniszczony w trakcie jednej z wypraw księcia wielkomorawskiego Świętopełka, prowadzonych w latach 874-885. W późniejszych latach osada nadal funkcjonowała w ramach Państwa wielkomorawskiego, następnie księstwa czeskiego i księstwa/królestwa Piastów. Na początku XI wieku ludność opuściła to miejsce, przenosząc się do Cieszyna. Obecnie na terenie dawnego grodziska funkcjonuje skansen archeologiczny z częściowo zrekonstruowaną zabudową i umocnieniami, odnoszącymi się do czasów wczesnego średniowiecza i Gołęszyców.
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
(6 V 2018; P 1000x500 px)
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
(6 V 2018; P 1000x500 px)
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
(6 V 2018; P 1000x410 px)
południowo-zachodni narożnik wału
▲ południowo-zachodni narożnik wału
(6 V 2018; P 700x620 px)
fragment wschodniego wału palisadowego
▲ fragment wschodniego wału palisadowego (od strony majdanu)
(6 V 2018; 900x600 px)
majdan
▲ majdan (widoczna wieża bramna)
(6 V 2018; 700x470 px)
majdan
▲ majdan
(6 V 2018; 700x470 px)
współczesny posąg bóstwa słowiańskiego inspirowany 'Światowidem ze Zbrucza'
▲ współczesny posąg bóstwa słowiańskiego inspirowany 'Światowidem ze Zbrucza'
(6 V 2018; 470x700 px)
Lubomia
Lubomia, woj. śląskie, pow. wodzisławski - grodzisko wczesnośredniowieczne
50,042° N
18,332° E
Grodzisko zlokalizowane obecnie na skraju lasu Grabówka, między wsiami Lubomia i Syrynia stanowiło prawdopodobnie centrum władzy plemiennej słowiańskiego plemienia Gołęszyców. Datowany na rok 845 "Geograf bawarski" informuje, iż plemię to posiadało 5 grodów. Gród w Lubomii powstał w II połowie VII wieku, początkowo jako osada otwarta, jednak już w wieku VIII umocniona systemem obwałowań. Założenie było stosunkowo rozległe: majdan miał średnicę ponad 100 metrów i otoczony został dwoma pierścieniami wałów ziemnych, wzmocnionych dodatkowo elementami drewnianymi. Grodu chroniły również dwie suche fosy - jedna na zewnątrz założenia, druga pomiędzy dwoma pierścieniami wałów. Po stronie wschodniej grodziska zlokalizowano podgrodzie otoczone wałem ziemnym i fosą. Wjazd do grodu możliwy był przez dwie bramy (po stronie wschodniej i zachodniej). Gród został spalony i zniszczony w trakcie jednej z wypraw księcia wielkomorawskiego Świętopełka, prowadzonych w latach 874-885. Zaniechano odbudowy założenia. Badania archeologiczne przeprowadzone w latach 30. i 60. XX wieku pozwoliły ustalić, iż na terenie grodu znajdowały się duże obiekty drewniane, prawdopodobnie o charakterze kultowym (świątynie). Do dnia dzisiejszego zachowały się bardzo czytelne pozostałości fortyfikacji ziemnych.
widok od strony północno-zachodniej
▲ widok od strony północno-zachodniej
(15 V 2013; P 1000x460 px)
widok od strony północno-zachodniej
▲ widok od strony północno-zachodniej
(15 V 2013; 700x470 px)
sucha fosa pomiędzy dwoma pierścieniami wałów
▲ sucha fosa pomiędzy dwoma pierścieniami wałów
(15 V 2013; 900x600 px)
sucha fosa pomiędzy dwoma pierścieniami wałów
▲ sucha fosa pomiędzy dwoma pierścieniami wałów
(15 V 2013; 700x470 px)
brama zachodnia
▲ brama zachodnia
(15 V 2013; 700x470 px)
szczyt zachodniego wału zewnętrznego
▲ szczyt zachodniego wału zewnętrznego
(15 V 2013; 700x470 px)
Międzyświeć
Międzyświeć, woj. śląskie, pow. ciesyński, gm. Skoczów - grodzisko wczesnośredniowieczne
49,788° N
18,772° E
Grodzisko na trójkątnym cyplu górującym nad doliną rzeki Bładnicy stanowiło najdalej wysunięty na wschód ośrodek słowiańskiego plemienia Gołęszyców. Datowany na rok 845 "Geograf bawarski" informuje, iż plemię to posiadało 5 grodów. Gród w Międzyświeciu powstał w VII wieku, początkowo jako osada otwarta (albo słabo umocniona), jednak już od połowy wieku VIII rozbudowano system obronny (ziemne wały, drewniana palisada i fosa). Po stronie zachodniej grodziska zlokalizowano niewielkie podgrodzie. Gród został spalony i zniszczony najprawdopodobniej przez księcia wielkomorawskiego Świętopełka w trakcie jednej z jego wypraw, prowadzonych w latach 874-885. Zaniechano odbudowy założenia. Badania archeologiczne przeprowadzone w latach 60. XX wieku pozwoliły ustalić, iż na terenie grodu znajdowały się obiekty mieszkalne, ale również infrastruktura rzemieślnicza (m.in. piec do wypalania ceramiki i palenisko kuźnicze). Do dnia dzisiejszego zachowały się bardzo czytelne pozostałości fortyfikacji ziemnych.
północno-wschodni fragment obwałowań
▲ północno-wschodni fragment obwałowań
(6 IX 2014; P 1000x400 px)
wał południowo-zachodni
▲ wał południowo-zachodni
(6 IX 2014; 470x700 px)
wał zachodni
▲ wał zachodni
(6 IX 2014; P 1000x460 px)
północny fragment majdanu
▲ północny fragment majdanu (widoczny północny wał)
(6 IX 2014; P 700x620 px)
LĘDZIANIE
Chodlik
Chodlik, woj. lubelskie, pow. opolski, gm. Karczmiska - grodzisko wczesnośredniowieczne
51,201° N
21,914° E
Słowiańskie grodzisko nad rzeką Chodelką funkcjonowało od VIII wieku do połowy wieku X. Prawdopodobnie stanowiło jeden z dziewięćdziesięciu ośmiu grodów przypisywanych plemieniu Lędzian w tzw. Geografie Bawarskim. Być może był to nawet jeden z głównych obiektów, biorąc pod uwagę jego znaczne rozmiary - potrójna linia wałów ziemno-drewnianych obejmowała obszar ok. 8 ha. Wał zewnętrzny wzniesiono w konstrukcji skrzyniowej, środkowy w konstrukcji rusztowej, a wał wewnętrzny był wałem ziemnym. Kres istnieniu grodziska związany był zapewne z ekspansją Polan i podbojami prowadzonymi przez Mieszka I, bądź jego przodków. Badania archeologiczne przeprowadzone na terenie grodziska pozwoliły ustalić, iż podstawowym typem zabudowy były chaty o konstrukcji zrębowej z kamiennymi paleniskami. Odnaleziono również charakterystyczne naczynia gliniane, określane obecnie przez badaczy jako "chodlikowski typ" ceramiki naczyniowej.
teren grodziska
▲ teren grodziska
(9 VI 2013; 470x700 px)
teren grodziska
▲ teren grodziska
(9 VI 2013; P 900x375 px)
Żmijowiska
Żmijowiska, woj. lubelskie, pow. opolski, gm. Wilków - grodzisko wczesnośredniowieczne
51,218° N
21,899° E
Słowiańskie grodzisko nad rzeką Chodelką funkcjonowało od II połowy IX wieku do wieku X. Prawdopodobnie stanowiło jeden z dziewięćdziesięciu ośmiu grodów przypisywanych plemieniu Lędzian w tzw. Geografie Bawarskim. Był to obiekt niewielkich rozmiarów - pojedyczy wał ziemny (wzmocniony w górnej partii konstrukcją drewnianą) miał średnicę zaledwie 25 metrów. System obronny zbudowany został w roku 888 (co ustalono po analizie dendrochronologicznej belek). Przed wałem znajdował się dodatkowo zasiek oraz drewniany płot (podobny do występujących u Słowian połabskich). Gród w Żmijowiskach wykorzystywano pod koniec funkcjonowania pobliskiego grodziska w Chodliku i prawdopodobnie przeznaczony był na siedzibę elit społeczności plemiennej. Kres istnieniu grodziska związany był zapewne z ekspansją Polan i podbojami prowadzonymi przez Mieszka I, bądź jego przodków.
wejście na teren grodziska
▲ wejście na teren grodziska
(9 VI 2013; 700x470 px)
teren grodziska
▲ teren grodziska
(9 VI 2013; 700x470 px)
teren grodziska
▲ teren grodziska
(9 VI 2013; 700x470 px)
odtworzona konstrukcja obwałowania
▲ odtworzona konstrukcja obwałowania
(9 VI 2013; 470x700 px)
ŁUŻYCZANIE
Radusz (Raddusch/🇩🇪)
Raddusch, kraj zw. Brandenburgia, pow. Oberspreewald-Lausitz, gm. Vetschau/Spreewald - zrekonstruowany gród Łużyczan
51,804° N
14,030° E
Gród Łużyczan w Raduszu stanowił jedną z dwudziestu osad grodowych przypisywanych temu plemieniu przez tzw. Geografa Bawarskiego. Gród został wzniesiony ok. IX-X wieku. W okresie podbojów niemieckich w wieku X i XI uległ zniszczeniu. Pozostałości grodu odkryto dopiero podczas wykopalisk archeologicznych prowadzonych w roku 1984, a następnie w latach 1989-90. Odnaleziono wówczas drewniane posągi niezidentyfikowanych bóstw, datowane na wiek IX.
Obecny wygląd gród zawdzięcza rekonstrukcji rozpoczętej w roku 1999. Wzniesiono wielofunkcyjny obiekt, z zewnątrz przypominający konstrukcję Łużyczan, jednak mieszczący wewnątrz konstrukcji wałów centrum obłsugi turystycznej, restaurację, a także muzeum historyczno-archeologiczne.
widok od strony południowo-zachodniej
▲ widok od strony południowo-zachodniej
(25 VII 2011; 900x600 px)
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
(25 VII 2011; 700x470 px)
fosa
▲ fosa
(25 VII 2011; 470x700 px)
figury bóstw Łużyczan
▲ figury bóstw Łużyczan odnalezione podczas prac archeologicznych
(25 VII 2011; 470x700 px)
POMORZANIE
Sopot
Sopot, woj. pomorskie, miasto powiatowe – grodzisko wczesnośredniowieczne
54,452° N
18,559° E
Gród na terenie dzisiejszego Sopotu powstał najpóźniej w połowie VIII wieku i stanowił jedną z siedzib plemienia Pomorzan. Początkowo funkcjonował jako osada o charakterze otwartym, jednak w połowie wieku IX osadę otoczono wałem drewniano-ziemnym, wzmocnionym kamieniami. Na szczycie wałów wzniesiono drewnianą palisadę. Wał osłaniał majdan z trzech stron, natomiast od strony wschodniej dostępu do grodu broniła wysoka skarpa, dodatkowo zabezpieczona palisadą. Bramę wjazdową zlokalizowano od strony południowej. Założenie nie posiadało żadnego podgrodzia, co wskazuje, iż służyło przede wszystkim jako strażnica. W okresie pomiędzy wiekiem IX i X gród przeżywał swój największy rozkwit, na co wskazują datowane na ten czas bogate znaleziska archeologiczne. Na skutek rozwoju grodu w pobliskim Gdańsku, warowny obiekt na terenie obecnego Sopotu już w X wieku utracił całkowicie swoje znaczenie militarne i gospodarcze i ostatecznie został opuszczony. Obecny wygląd grodziska to efekt przeprowadzonej na początku XXI wieku rewitalizacji założenia i jego rekonstrukcji. Obiekt stanowi obecnie jeden z oddziałów Muzeum Archeologicznego w Gdańsku – skansen archeologiczny.
wieża bramna
▲ wieża bramna
(6 VIII 2017; 470x700 px)
fragment wału południowego
▲ fragment wału południowego
(6 VIII 2017; 700x470 px)
fragment południowych obwałowań
▲ fragment południowych obwałowań
(6 VIII 2017; 470x700 px)
majdan
▲ majdan
(6 VIII 2017; P 1000x400 px)
znaleziska archeologiczne
Wczesnośredniowieczne obiekty ze zbiorów Muzeum Archeologicznego w Gdańsku, odnalezione na terenie Pomorza Wschodniego, związane z plemieniem Pomorzan.
granitowa głowa bóstwa pogańskiego z XII wieku
▲ granitowa głowa bóstwa pogańskiego z XII wieku z Gdańska-Siedlec
(8 VIII 2017; 470x700 px)
kopia granitowego posągu dwugłowego głowa bóstwa pogańskiego
▲ kopia granitowego posągu dwugłowego głowa bóstwa pogańskiego z Nowego Wiecu k. Kościerzyny
(8 VIII 2017; 470x700 px)
tzw. 'Głaz z Leźna' związany prawdopodobnie z wierzeniami Słowian
▲ tzw. Głaz z Leźna związany prawdopodobnie z wierzeniami Słowian - widoczna postać trzymająca róg
(8 VIII 2017; 470x700 px)
wiosłowa łódź bojowa z II połowy XII wieku z Gdańska-Oruni
▲ wiosłowa łódź bojowa z II połowy XII wieku z Gdańska-Oruni
(8 VIII 2017; P 1000x500 px)
RANOWIE (RUGIANIE)
Góra (Bergen auf Rügen/🇩🇪)
Bergen auf Rügen, kraj zw. Meklemburgia-Pomorze Przednie, pow. Rügen - rzeźba w fasadzie Kościoła Mariackiego
54,417° N
13,432° E
Kościół Mariacki w Górze ufundował ok. 1180 roku książę rugijski Jaromar I (teść księcia polskiego Władysława III Laskonogiego). Była to jedna z jego pierwszych fundacji po przyjęciu chrześcijaństwa. Gdy Jaromar zmarł w roku 1218 został pochowany właśnie w tej świątyni. Obecny swój wygląd kościół zawdzięcza zwłaszcza przebudowie w stylu gotyckim, która miała miejsce w połowie XIV wieku.
W zachodniej fasadzie kościoła z lewej strony umieszczona jest granitowa rzeźba. Jej pochodzenie i wiek pozostają nieznane. Część badaczy wskazuje, iż może być to kamienny nagrobek księcia Jaromara I, przeniesiony w to miejsce podczas gotyckiej przebudowy. Bardziej prawdopodobna wydaje się teza, iż jest to słowiańska rzeźba kultowa. Postać trzyma w ręce krzyż, który jednak najpewniej został przekuty ze znajdującego się wcześniej w tym miejscu rogu ofiarnego. Być może rzeźba pochodzi ze świątyni Świętowita w Arkonie, albo innego zlikwidowanego ok. 1168 roku pogańskiego miejsca kultu Ranów. Może przedstawiać bóstwo albo pogańskiego kapłana. Na słowiański, kultowy rodowód rzeźby zdaje się wskazywać układ rąk postaci podobny jak na "Światowidzie ze Zbrucza" i tzw. babach pruskich.
słowiańska rzeźba kultowa albo pozostałość nagrobka Jaromara I, księcia rugijskiego
▲ słowiańska rzeźba kultowa albo pozostałość nagrobka Jaromara I, księcia rugijskiego
(27 VII 2011; 650x650 px)
rzeźba
▲ rzeźba
(27 VII 2011; 900x600 px)
rzeźba
▲ rzeźba
(27 VII 2011; 470x700 px)
Cerkwica (Altenkirchen/🇩🇪)
Altenkirchen, kraj zw. Meklemburgia-Pomorze Przednie, pow. Rügen, urz. Nord-Rügen - rzeźba w zakrystii kościoła parafialnego
54,635° N
13,341° E
Kościół w Cerkwicy został ufundowany ok. 1185 roku. Był jednym z pierwszych kościołów chrześcijańskich na Rugii. Obecny swój wygląd zawdzięcza zwłaszcza przebudowie w stylu gotyckim, która miała miejsce w XIV wieku.
W ścianie XIII-wiecznej zakrystii kościoła znajduje się tajemnicza granitowa płyta z płaskorzeźbą przedstawiającą wąsatego mężczyznę w czapce, trzymającego oburącz róg, zwana popularnie Kamieniem Świętowita (niem. Svantevit Stein). Płyta datowana jest na X-XI wiek. Część badaczy wskazuje, iż może być to kamienny nagrobek księcia rugijskiego Tesława, jednak bardziej prawdopodobna wydaje się teza, iż jest to słowiańska rzeźba kultowa. Być może obiekt ten pochodzi ze świątyni Świętowita w Arkonie, albo innego zlikwidowanego ok. 1168 roku pogańskiego miejsca kultu Ranów. Może przedstawiać bóstwo albo pogańskiego kapłana. Na słowiański, kultowy rodowód rzeźby zdaje się wskazywać zarówno wygląd postaci i jej atrybut (róg ofiarny). Charakterystyczna jest również pozycja płaskorzeźby (została wmurowana w pozycji bocznej), co wydaje się zabiegiem celowym, deprecjonującym.
fasada wschodnia kościoła
▲ fasada wschodnia kościoła
(27 VII 2011; P 650x650 px)
fasada zachodnia kościoła
▲ fasada zachodnia kościoła
(27 VII 2011; 800x600 px)
słowiańska rzeźba kultowa albo pozostałość nagrobka Tesława, księcia rugijskiego
▲ słowiańska rzeźba kultowa albo pozostałość nagrobka Tesława, księcia rugijskiego
(27 VII 2011; 700x470 px)
słowiańska rzeźba kultowa albo pozostałość nagrobka Tesława, księcia rugijskiego
▲ słowiańska rzeźba kultowa albo pozostałość nagrobka Tesława, księcia rugijskiego
(27 VII 2011; 900x600 px)
słowiańska rzeźba kultowa albo pozostałość nagrobka Tesława, księcia rugijskiego
▲ słowiańska rzeźba kultowa albo pozostałość nagrobka Tesława, księcia rugijskiego (obraz odwrócony o 90°)
(27 VII 2011; 480x640 px)
ołtarz główny i zabytkowa chrzcielnica
▲ ołtarz główny i zabytkowa chrzcielnica z I poł. XIII wieku wykuta z wapienia gotlandzkiego
(27 VII 2011; 480x640 px)
Wołogoszcz (Wolgast/🇩🇪)
Wolgast, kraj zw. Meklemburgia-Pomorze Przednie, pow. Vorpommern-Greifswald - dwie rzeźby w ścianach kościoła Św. Piotra
54,053° N
13,776° E
Pierwszy kościół w Wołogoszczy pod wezwaniem Św. Piotra został ufundowany ok. 1128 roku. Obecnie istniejąca świątynia to już trzeci obiekt posadowiony w tym samym miejscu (i o tym samym wezwaniu). Kościół to ceglany budynek w stylu gotyckim, powstały w wyniku szeregu przebudów pomiędzy rokiem 1369 i 1554.
W ścianie zewnętrznej kościoła, po lewej stronie od wejścia znajduje się tajemnicza granitowa płyta z bardzo słabo czytelną dziś płaskorzeźbą. Obiekt widoczny jest tylko w połowie (druga jego część ukryta jest pod chodnikiem). Przedstawia on prawdopodobnie Jarowita (niem. Gerovit) - zachodniosłowiańskiego boga wojny, czczony w Wołogoszczy i Hobolinie. Świątynia tego właśnie boga zlokalizowana w Wołogoszczy została zniszczona w roku 1128 przez biskupa Ottona z Bambergu (późn. świętego). Podobnie, jak w przypadku zabytku z Cerkwicy, płaskorzeźba została wmurowana w pozycji bocznej, co wydaje się zabiegiem celowym, deprecjonującym. Przedstawienie uzupełniono o krzyż w czasach późniejszych - miało to zapewne na cele "uświęcenie" pogańskiego dzieła.
We wnętrzu kościoła, w południowej ścianie prezbiterium, znajduje się kolejny zabytek przedchrześcijański, również identyfikowany z postacią boga wojny, Jarowita. Wskazuje na to fakt, iż widoczna na płycie postać posiada atrybut wojenny - włócznię. Podobnie, jak w płycie ze ściany zewnętrznej, na górze niniejszego obiektu późniejszy "artysta" dodał krzyż.
słowiańska rzeźba kultowa (Jarowit?) w ścianie zewnętrznej kościoła Św. Piotra
▲ słowiańska rzeźba kultowa (Jarowit?) w ścianie zewnętrznej kościoła Św. Piotra
(8 VIII 2016; 900x600 px)
słowiańska rzeźba kultowa (Jarowit?) w ścianie zewnętrznej kościoła Św. Piotra
▲ słowiańska rzeźba kultowa (Jarowit?) w ścianie zewnętrznej kościoła Św. Piotra (obraz odwrócony o 90° z nałożoną ryciną)
(3 VIII 2012; 470x700 px)
słowiańska rzeźba kultowa (Jarowit?) w południowej ścianie prezbiterium kościoła Św. Piotra
▲ słowiańska rzeźba kultowa (Jarowit?) w południowej ścianie prezbiterium kościoła Św. Piotra
(8 VIII 2016; 900x600 px)
słowiańska rzeźba kultowa (Jarowit?) w południowej ścianie prezbiterium kościoła Św. Piotra
▲ słowiańska rzeźba kultowa (Jarowit?) w południowej ścianie prezbiterium kościoła Św. Piotra
(8 VIII 2016; 470x700 px)
Arkona (Kap Arkona/🇩🇪)
Kap Arkona, kraj zw. Meklemburgia-Pomorze Przednie, pow. Rügen, urz. Nord-Rügen - pozostałości grodu Ranów i ośrodka kultu Świętowita
54,676° N
13,436° E
Arkona, obok Gardźca, stanowiła centralny gród plemienia Ranów i była najważniejszym - w całej Słowiańszczyźnie - ośrodkiem kultu boga Świętowita. Saski kronikarz Helmold w swym dziele Chronica Slavorum (Kronika Słowian) w następujący sposób opisuje tego boga: wśród zaś wielorakich bóstw Słowian wybija się nad innymi bóg ziemi Rugian, Świętowit, mianowicie jako skuteczny w wyroczniach; w porównaniu z nim innych uważali oni tylko za półbogów.
Gród obronny w Arkonie otoczony był z trzech stron urwiskiem o wysokości 45 metrów opadającym do morza, a od strony lądu początkowo wałem ziemnym i fosą, następnie ok. 1000 roku został rozbudowany i wzniesiono mur drewniano-ziemny o wysokości niemal 10 metrów i długości w linii prostej ponad 250 metrów. Dodatkowo od strony Bałtyku istniały umocnienia o szerokości 4,5 metra. Pomimo tych zabezpieczeń, a także stałej załogi trzystu zbrojnych, gród i świątynia zostały zdobyte w roku 1168 przez Duńczyków. Najeźdźcy dokonali przymusowej chrystianizacji Ranów i całkowicie zniszczyli sanktuarium Świętowita. Jedyny opis świątyni w Arkonie pozostawił Saxo Grammaticus w swoim dziele Gesta Danorum (Dzieje Duńczyków):
Środek twierdzy rozciągał się na płaskim terenie i tam znajdowało się najświętsze miejsce. Wprawdzie zbudowane było zaledwie z drewna, lecz wyróżniało się niezwykle wykonaniem. Znajdowały się tam rozmaite przedmioty, zdobne w surowe i niezbyt zręcznie wymalowane ornamenty. Dla wchodzących do środka istniało zaledwie jedno wejście. W tym pomieszczeniu mieściła się imponująca wielkością postać bożka, wywyższająca się swym wzrostem ponad wszelkie istoty ludzkie. Postać zadziwiała swymi czterema głowami i takąż ilością szyi. Dwie głowy skierowane były w kierunku piersi a dwie pozostałe spoglądały w kierunku pleców, przy czym, jednak z przednich i jedna z tylnych głów patrzyły w lewo, zaś kolejne dwie w prawo. Jednym obliczom przydano gęste brody, inne całkowicie pozbawiono śladów zarostu. Każdy mężczyzna i każda niewiasta musieli raz w roku podarować świątyni złotą monetę, jako symbol czci składanej bożkowi. Jemu też należała się jedna trzecia łupów, zdobytych wszakże z pomocą opieki bożka.
pozostałości grodziska Ranów
▲ pozostałości grodziska Ranów - widok z latarni morskiej Peilturm
(27 VII 2011; P 1000x530 px)
pozostałości grodziska Ranów
▲ pozostałości grodziska Ranów - widok z latarni morskiej Peilturm
(27 VII 2011; 900x600 px)
współczesny pomnik Świętowita na tle grodziska Ranów
▲ współczesny pomnik Świętowita na tle grodziska Ranów
(27 VII 2011; 470x700 px)
współczesny pomnik Świętowita
▲ współczesny pomnik Świętowita
(27 VII 2011; 470x700 px)
wejście na grodzisko
▲ wejście na grodzisko
(27 VII 2011; 900x600 px)
pozostałości grodziska Ranów
▲ pozostałości grodziska Ranów
(27 VII 2011; 700x470 px)
pozostałości grodziska Ranów
▲ pozostałości grodziska Ranów i latarnia morska Peilturm
(27 VII 2011; 700x470 px)
widok ogólny przylądka Arkona
▲ widok ogólny przylądka Arkona (widoczna nowa latarnia morska)
(27 VII 2011; 700x470 px)
ŚLĘŻANIE
Będkowice
Będkowice, woj. dolnośląskie, pow. wrocławski, gm. Sobótka - grodzisko wczesnośredniowieczne
50,871° N
16,749° E
Gród posiadał wymiary ok. 75 x 65 m (wzniesiony na planie elipsy) i otoczony był wałem obronnym i fosą (suchą). Wraz z przyległym cmentarzyskiem kurhanowym, niniejszy zespół osadniczy był zasiedlony i użytkowany w okresie od VIII do XI wieku przez zamieszkujących te tereny Ślężan. Po północnej stronie grodziska zlokalizowany jest niewielkich rozmiarów krąg kultowy i grobla ze średniowiecznym stawem. Wspomniane cmentarzysko kurhanowe liczy około 7 kurhanów (część z nich została zrekonstruowana i ogrodzona). Zabudowania umiejscowione były wzdłuż wału po jego wewnętrznej stronie. Stanowiły je drewniane domostwa i jamy ziemne służące głównie do przechowywania żywności. Koniec funkcjonowania grodu związany był prawdopodobnie z pożarem, którego ślady odkryto po wewnętrznej stronie wału obronnego.
wejście na teren grodziska (rekonstrukcja współczesna)
▲ wejście na teren grodziska (rekonstrukcja współczesna)
(28 IV 2012; 470x700 px)
wał północny
▲ wał północny
(9 IX 2018; 900x600 px)
wał północny
▲ wał północny
(28 IV 2012; 700x470 px)
majdan
▲ majdan
(28 IV 2012; 700x470 px)
WIŚLANIE
Będkowice
Będkowice, woj. małopolskie, pow. krakowski, gm. Wielka Wieś - grodzisko wczesnośredniowieczne
50,172° N
19,742° E
Słowiańskie grodzisko na szczycie skały zwanej Sokolicą (jest to najwyższa skała wapienna w całej Jurze Krakowsko-Częstochowskiej) datowane jest na VIII-IX wiek. Ze względu na niezwykle obronną lokalizację, stanowiło zapewne jeden z naczelnych grodów plemienia Wiślan. Grodzisko umocnione było trzema liniami wałów od strony wschodniej. Od zachodu założenia broniła niemal 100-metrowa niedostępna przepaść. Obiekt został przebadany archeologicznie na początku XX wieku: w rejonie grodziska znaleziono fragmenty ceramiki, wyroby z krzemienia i z żelaza oraz kości zwierząt domowych, co wskazało, iż miejsce to było wykorzystywane również w poprzednich epokach, m.in. w neolicie oraz przez ludność kultury łużyckiej. Losy grodu w późniejszych latach (tj. po IX wieku) pozostają nieznane.
skała Sokolica
▲ skała Sokolica (na jej szczycie ulokowane jest grodzisko)
(19 V 2013; 480x640 px)
widok grodziska od strony wschodniej
▲ widok grodziska od strony wschodniej
(21 V 2016; P 1000x375 px)
wał grodziska
▲ wał grodziska
(21 V 2016; P 1000x375 px)
fosa i wał grodziska
▲ fosa i wał grodziska
(21 V 2016; P 650x650 px)
Będzin
Będzin, woj. śląskie, miasto powiatowe - grodzisko wczesnośredniowieczne
50,327° N
19,130° E
Słowiańskie grodzisko na terenie Góry Zamkowej w Będzinie funkcjonowało już w wieku IX, na co wskazują znaleziska archeologiczne. Prawdopodobnie stanowiło jeden z grodów plemienia Wiślan. Na przełomie IX i X wieku teren założenia został umocniony poprzez wał i fosę. Kolejne umocnienia (druga linia wałów) powstały pod koniec wieku X i należy je łączyć z Piastami. W państwie Polan tutejszy gród znalazł się bowiem ok. 989 roku, wskutek podbojów księcia Mieszka I. Pierwsza (IX-wieczna) linia obronna została zniwelowana w początkach XII wieku, a w jej miejscu założony został cmentarz. Gród utracił całkowicie swoje znaczenie w połowie wieku XIV, kiedy to nieopodal wzniesiono kamienny zamek. Obecnie zachował się fragment X-wiecznego wału, z częściowo zrekonstruowaną obudową drewnianą.
wał grodziska z X wieku - widok od strony wschodniej
▲ wał grodziska z X wieku - widok od strony wschodniej
(2 IV 2017; P 1000x400 px)
wał - widok od strony wschodniej
▲ wał - widok od strony wschodniej
(2 IV 2017; P 1000x320 px)
korona wału
▲ korona wału
(23 IV 2016; 900x600 px)
fragment wału - widok od strony wschodniej
▲ fragment wału - widok od strony wschodniej
(2 IV 2017; 700x470 px)
Stradów
Stradów, woj. świętokrzyskie, pow. kazimierski, gm. Czarnocin - grodzisko wczesnośredniowieczne
50,377° N
20,480° E
Słowiańskie grodzisko w Stradowie funkcjonowało od wieku VIII do XI. Prawdopodobnie stanowiło jeden z głównych grodów (być może nawet "stolicę") plemienia Wiślan. Wskazuje na to zarówno niezwykły obszar samego obiektu (wraz podgrodziami ponad 25 ha!), jak i rozmiary systemów obronnych (obwałowań) o wysokości przekraczającej kilkanaście metrów. Główne grodzisko (tzw. 'Zamczysko'), zajmowało powierzchnię ponad 1,5 ha, wznosiło się na wysokość ponad 30 metrów ponad dno wąwozu i stanowiło schronienie dla najważniejszych osób społeczności plemiennej, a także, być może, miejsce sprawowania kultów religijnych. Poza głównym grodem istniały także trzy podgrodzia, zwane: 'Barzyńskie', 'Mieścisko' i 'Waliki'. Obiekt zamieszkiwany był przez 2-4 tysiące ludzi, lecz już w IX wieku stracił na znaczeniu, najpewniej z powodu najazdu Świętopełka, władcy państwa wielkomorawskiego. Być może to właśnie w Stradowie doszło do słynnego spotkania księcia Wiślan ze Św. Metodym, o którym wspomina tzw. Legenda Panońska:
Był zaś w nim [tj. Św. Metodym] także dar proroczy, tak że spełniało się wiele przepowiedni jego, z których jedną lub dwie opowiemy. Książę pogański, silny bardzo, siedzący w Wiślech, urągał wielce chrześcijanom i krzywdy im wyrządzał. Posławszy zaś do niego [kazał mu] powiedzieć [Św. Metody]: Dobrze będzie dla ciebie synu ochrzcić się z własnej woli na swojej ziemi, abyś nie był przymusem ochrzczony na ziemi cudzej, i będziesz mnie [wtedy] wspominał. I tak też się stało.
W państwie Polan Stradów znalazł się ok. 989 roku, wskutek podbojów księcia Mieszka I. Niedługo później gród został opuszczony i zupełnie stracił swoje znaczenie na rzecz znacznie dogodniej usytuowanej Wiślicy.
wewnętrzny majdan grodziska głównego
▲ wewnętrzny majdan grodziska głównego (tzw. 'Zamczyska')
(14 VI 2013; P 1000x400 px)
wewnętrzny majdan grodziska głównego
▲ wewnętrzny majdan grodziska głównego (tzw. 'Zamczyska')
(14 VI 2013; 700x470 px)
fragment fosy i północnego wału grodziska głównego
▲ fragment fosy i północnego wału grodziska głównego (tzw. 'Zamczyska')
(14 VI 2013; 470x700 px)
widok z grodziska głównego w kierunku północno-zachodnim
▲ widok z grodziska głównego w kierunku północno-zachodnim (po prawej stronie widoczny fragment podgrodzia tzw. 'Mieściska')
(14 VI 2013; 900x600 px)
Trzcinica ('Wały Królewskie', 'Karpacka Troja')
Trzcinica, woj. podkarpackie, pow. jasielski, gm. Jasło - grodzisko neolityczne, epoki brązu i wczesnośredniowieczne
49,733° N
21,430° E
Słowiańskie grodzisko w Trzcinicy nad rzeką Ropą powstało w latach 70. i 80. VIII wieku. Niezwykłe walory obronne (niemal 30-metrowe wzniesienie) zostały zauważone już znacznie wcześniej, bowiem w tym miejscu w latach 2100-1650 p.n.e. (neolit) funkcjonowała osada ludności tzw. grupy pleszowskiej, a w latach 1650-1350 p.n.e. (wczesna epoka brązu) mieściła się tu obronna osada ludności kultury Otomani-Füzesabony. Słowianie wznieśli gród czteroczłonowy składający się z jednego majdanu i trzech podgrodzi, które były oddzielone od siebie pierścieniami wałów o różnej wysokości (od 2 do niemal 10 metrów) i łącznej długości 1250 metrów. Powierzchnia grodu wynosiła 3,5 ha.
W państwie Polan Trzcinica znalazła się ok. 989 roku, wskutek podbojów księcia Mieszka I. Upadek grodu związany był z wielkim gwałtownym pożarem, zapewne w roku 1031, kiedy tutejsze ziemie zostały najechane przez książąt ruskich, atakujących władztwo króla Mieszka II Lamberta, bądź w latach 1034/1038, kiedy to miał w Polsce miejsce bunt poddanych księcia Kazimierza I, połączony z reakcją pogańską. W następnych latach grodziska nie odbudowano i popadło ono w zapomnienie (o bogatej historii tego miejsca świadczyła jednak zwyczajowa nazwa Wały Królewskie). Dopiero badania archeologiczne przeprowadzone w XIX, XX i XXI wieku pozwoliły ustalić szereg faktów na temat założenia. Odkryto i wydobyto 160 tysięcy (!) zabytków archeologicznych. W roku 2011 otwarto teren dla zwiedzających, wznosząc szereg obiektów (chaty, fragmenty umocnień) odnoszących się zarówno do czasów epoki brązu, ale przede wszystkim wczesnego średniowiecza. Skansen archeologiczny nosi nazwę Karpacka Troja.
widok wzgórza od strony wschodniej
▲ widok wzgórza od strony wschodniej
(27 V 2016; P 1000x470 px)
makieta grodu wczesnośredniowiecznego
▲ makieta grodu wczesnośredniowiecznego
(27 V 2016; 700x470 px)
wczesnośredniowieczny wał palisadowy z bramą
▲ wczesnośredniowieczny wał palisadowy z bramą
(27 V 2016; P 1000x500 px)
wczesnośredniowieczny wał palisadowy z bramą
▲ wczesnośredniowieczny wał palisadowy z bramą
(27 V 2016; 900x600 px)
wczesnośredniowieczny wał palisadowy z bramą
▲ wczesnośredniowieczny wał palisadowy z bramą
(27 V 2016; 900x600 px)
zachodnia część grodziska
▲ zachodnia część grodziska (widoczne wały trzech podgrodzi)
(27 V 2016; 900x600 px)
zrekonstruowane chaty słowiańskie i wczesnośredniowieczny wał przekładkowy
▲ zrekonstruowane chaty słowiańskie i wczesnośredniowieczny wał przekładkowy
(27 V 2016; 700x470 px)
południowy wał majdanu
▲ południowy wał majdanu
(27 V 2016; P 1000x470 px)
rekonstrukcja wczesnośredniowiecznego wału przekładkowego
▲ rekonstrukcja wczesnośredniowiecznego wału przekładkowego otaczającego drugie podgrodzie
(27 V 2016; 700x470 px)
rekonstrukcja wczesnośredniowiecznego wału przekładkowego
▲ rekonstrukcja wczesnośredniowiecznego wału przekładkowego otaczającego drugie podgrodzie
(27 V 2016; P 1000x380 px)
rekonstrukcja wału, drogi i bramy z epoki brązu
▲ rekonstrukcja wału, drogi i bramy z epoki brązu
(27 V 2016; P 1000x500 px)
zrekonstruowane chaty z epoki brązu
▲ zrekonstruowane chaty z epoki brązu
(27 V 2016; 700x470 px)
Złoty Potok ('Osiedle Wały')
Złoty Potok, woj. śląskie, pow. częstochowski, gm. Janów - grodzisko wczesnośredniowieczne
50,691° N
19,418° E
Słowiańskie grodzisko powstało około VIII-IX wieku i stanowiło prawdopodobnie jedną z siedzib plemienia Wiślan. Możliwe jest jednak również jego wielkomorawskie pochodzenie (koniec IX wieku). Ponownie miejsce to zostało zamieszkiwane w XI i XII wieku, już w czasach piastowskich. Brak jakichkolwiek źródeł piśmiennych znacznie utrudnia jednak ustalenie losów grodu. Informacji o obiekcie dostarczyły badania archeologiczne. W północnej, skalistej części założenia zlokalizowany jest tzw. gródek, gdzie swoją siedzibę miał naczelnik (władca). Od strony północnej gródek ten chroniony jest przez naturalną przeszkodę - przepaść. Grodzisko posiadało również dwa przedgrodzia, każde oddzielone wałami ziemnymi, wzmocnionymi kłodami drewnianymi. Przedgrodzia oddzielono od siedziby naczelnika dodatkowym wałem i fosą. Łączna powierzchnia grodziska (z przedgrodziami) to ok. 1,75 ha, co czyni go jednym z największych tego typu obiektów.
fragment wału przedgrodzia
▲ fragment wału przedgrodzia
(15 IV 2016; P 1000x450 px)
fragment wału przedgrodzia
▲ fragment wału przedgrodzia
(15 IV 2016; P 1000x370 px)
korona wału przedgrodzia
▲ korona wału przedgrodzia
(30 IV 2016; 470x700 px)
korona wschodniego wału przedgrodzia
▲ korona wschodniego wału przedgrodzia
(15 IV 2016; 470x700 px)
majdan i wał przedgrodzia
▲ majdan i wał przedgrodzia
(15 IV 2016; P 1000x370 px)
wschodni wał 'gródka' - siedziby naczelnika
▲ wschodni wał 'gródka' - siedziby naczelnika
(30 IV 2016; P 1000x350 px)
'gródek'
▲ 'gródek'
(30 IV 2016; P 1000x430 px)
widok grodziska od strony zachodniej
▲ widok grodziska od strony zachodniej - skaliste urwisko chroniące 'gródek'
(30 IV 2016; P 900x620 px)
WOLINIANIE
Wolin
Wolin, woj. zachodniopomorskie, pow. kamieński - materialne pozostałości życia i działalności Wolinian
Gród Wolinian w Wolinie stanowił jedną z siedemdziesięciu osad grodowych przypisywanych temu plemieniu przez tzw. Geografa Bawarskiego. Z uwagi na dogodną lokalizację (najwęższe miejsce przeprawy przez rzekę Dziwnę, skrzyżowanie ważnych szlaków handlowych, w bliskiej odległości od morza) miasto szybko stało się ważnym ośrodkiem, w którym spotykały (i ścierały) się żywioły słowiańskie i skandynawskie.
Do materialnych pozostałości życia i działania Wolinian należy zaliczyć przede wszystkim odkrytą w 1973 roku drewnianą figurkę kultową przedstawiającą zapewne boga Świętowita, a także symbol falliczny. Tzw. 'Świętowit woliński' jest w skali kraju znaleziskiem unikatowym, był bowiem posążkiem przeznaczonym do kultu domowego lub osobistego. Posążek pochodzi z IX/X wieku. W miejscu odkrycia figurki wzniesiono pomnik przedstawiający Świętowita, będący jej zwielokrotnionym powiększeniem.
Wolin podobnie jak Szczecin i Brenna (Branibórz) stanowił jedno z najważniejszych miejsc kultu boga Trzygłowa, zwanego również Trygławem. Mnich Ebbo w Żywocie Św. Ottona z Bambergu w następujący sposób opisuje sanktuarium Trzygłowa w Szczecinie: Szczecin zaś, bardzo duże miasto i większe od Wolina, w zasięgu swoim trzy góry zawierał, z których najwyższa poświęcona najwyższemu bogu pogańskiemu Trzygłowowi, posiadała posąg trójgłowy nakryciem złotym oczy i usta zasłaniający; kapłani zaś tych bożków twierdzili, że bóg najwyższy ma dlatego trzy głowy, bo trzema zawiaduje państwami, to jest nieba, ziemi i podziemia, a twarz nakryciem zasłania, jakby grzechów ludzkich nie widząc ani nie słysząc, by je przeoczył. Podobny opis zamieścił Herbord w swojej wersji Żywotu Św. Ottona: były zaś w Szczecinie cztery kąciny, ale jedna z nich, najgłówniejsza, zbudowana była dziwną sztuką i kunsztem, mając zewnątrz i wewnątrz rzeźby, wystające ze ścian obrazy ludzi, ptaków i zwierząt, tak dokładnie wyrażone w swoich właściwościach, że zdawało się jakby oddychały i żyły [...] Był tam bałwan trójgłowy, bo na jednym tułowiu o trzech głowach, zwany Trzygłowem. Kroniki nie podają wprawdzie imienia Trzygłowa w odniesieniu do Wolina, jednak Herbord pisze o czczonym tam panu umarłych - Plutonie, jednak skoro Trzygłów miał być również panem podziemia, zapewne tego boga czczono w Wolinie. W roku 1967 na wzgórzu dominującym nad miastem wzniesiono pomnik Trzygłowa.
Obok miasta znajdują się jeszcze 3 obiekty świadczące o czasach przedchrześcijańskich. Pierwszy z nich to cmentarzysko kurhanowe na 'Wzgórzu Wisielców' pochodzące z IX-X wieku. Kolejne cmentarzysko (datowane na IX-XII w.) znajduje się na północ od Wolina na wzgórzu zwanym 'Młynówka'. Obejmuje ono kilkadziesiąt pochówków szkieletowych i ciałopalnych. W niedalekiej odległości od tego cmentarzyska, na pagórku zwanym 'Srebrne Wzgórze' znajdują się pozostałości grodziska z IX-XII w., z którego zachowały się wały ziemne o wysokości i fragmenty fosy. Mieszkańcy grodziska kontrolowali ruch na rzece Dziwnie. Była to osada rzemieślniczo-handlowa, z własną przystanią portową.
'Świętowit woliński'
▲ 'Świętowit woliński' - posążek z IX/X wieku przeznaczony do kultu domowego lub osobistego
(6 VIII 2016; 650x650 px)
fallus - posążek kultowy z IX/X wieku
▲ fallus - posążek kultowy z IX/X wieku odnaleziony w pobliżu świątyni pogańskiej
(4 VIII 2012; 700x470 px)
pomnik Trzygłowa (Trygława)
▲ pomnik Trzygłowa (Trygława)
(8 VIII 2012; 470x700 px)
zwieńczenie pomnika Trzygłowa (Trygława)
▲ zwieńczenie pomnika Trzygłowa (Trygława)
(26 VII 2011; 700x470 px)
cmentarzysko kurhanowe na 'Wzgórzu Wisielców'
▲ cmentarzysko kurhanowe na 'Wzgórzu Wisielców'
(8 VIII 2012; 700x470 px)
jeden z kurhanów na 'Wzgórzu Wisielców'
▲ jeden z kurhanów na 'Wzgórzu Wisielców'
(26 VII 2011; 700x470 px)
teren dawnego grodziska na 'Srebrnym Wzgórzu'
▲ teren dawnego grodziska na 'Srebrnym Wzgórzu'
(31 VII 2011; 700x470 px)
teren dawnego cmentarza na 'Młynówce'
▲ teren dawnego cmentarza na 'Młynówce'
(31 VII 2011; 700x470 px)
Lubin
Lubin, woj. zachodniopomorskie, pow. kamieński, gm. Międzyzdroje - pozostałości grodu słowiańskiego (Wolinian?) z okresu X-XII w.
Dzięki badaniom archeologicznym przeprowadzonym na grodzisku w Lubinie ustalono, iż obiekt był zasiedlony w okresie od X do XII wieku. Prawdopodobnie początkowo stanowił jeden z siedemdziesięciu grodów przypisywanych plemieniu Wolinian w tzw. Geografie Bawarskim. Herbord w swojej wersji Żywotu Św. Ottona wzmniakuje gród lubiński (castellum lubinum) i informuje, iż Otton podczas wej misji chrystianizacyjnej na Pomorzu (w roku 1124) wzniósł na jego terenie kościół. Wezwanie owej świątyni pojawia się w dokumentach nieco późniejszych - był to kościół Św. Mikołaja. Grodzisko funkcjonowało do II połowy wieku XII wieku. Prawdopodobnie już w roku 1173 tutejsze założenie osadnicze zostało zniszczone przez króla duńskiego Waldemara I podczas jednej z jego licznych wypraw przeciwko Słowianom. W późniejszych latach (wiekach) dogodna lokalizacja wykorzystana została ponownie: wzniesiono kamienno-ceglaną basztę mieszkalną. Niestety, późniejsze dzieje grodu w Lubinie pozostają nieznane, z uwagi na milczenie źródeł.
teren grodziska
▲ teren grodziska
(10 VIII 2016; P 1000x350 px)
relikty kościoła Św. Mikołaja
▲ relikty kościoła Św. Mikołaja z roku 1124
(8 VIII 2012; 700x470 px)
średniowieczna chrzcielnica pochodząca prawdopodobnie z kościoła Św. Mikołaja
▲ średniowieczna chrzcielnica pochodząca prawdopodobnie z kościoła Św. Mikołaja
(10 VIII 2016; 470x700 px)
relikty późnośredniowiecznej baszty
▲ relikty późnośredniowiecznej baszty
(8 VIII 2012; 700x470 px)
Warnowo
Warnowo, woj. zachodniopomorskie, pow. kamieński, gm. Wolin - pozostałości grodu słowiańskiego (Wolinian?) z okresu IX-XII w.
Słowiańskie grodzisko stożkowate na wyspie na Jeziorze Czajcze (obecnie jest to półwysep) datowane jest na IX-XII wiek. Prawdopodobnie początkowo stanowiło jeden z siedemdziesięciu grodów przypisywanych plemieniu Wolinian w tzw. Geografie Bawarskim. W późniejszych latach (XIV wiek), podczas najazdów stanowiło ono miejsce schronienia dla ludności z okolicznych wsi. Pamięć o dawnej warowni żywa była jeszcze w roku 1692, kiedy to obiekt wzmiankowany był pod nazwą "Schlosswall" ("wał zamku/grodu").
wał grodziska
▲ wał grodziska
(1 VIII 2011; 470x700 px)
pamiątkowy obelisk (współczesny) na terenie grodziska
▲ pamiątkowy obelisk (współczesny) na terenie grodziska
(1 VIII 2011; 470x700 px)
niezidentyfikowani
'Światowid ze Zbrucza'
Kraków, woj. małopolskie, miasto wojewódzkie - posąg w Muzeum Archeologicznym
50,057° N
19,935° E
Kamienny (wapienny) posąg powstał prawdopodobnie ok. IX-X wieku. Wydobyto go w 1848 roku z rzeki Zbrucz (dopływ Dniestru), w pobliżu wsi Liczkowce na Podolu. Od roku 1851 znajduje się w Krakowie - aktualnie w Muzeum Archeologicznym. Pomimo, iż obiekt był przedmiotem wielu szczegółowych badań, istnieją spory na temat jego autorów, a także znaczenia ideowego. Przyjęta jeszcze w XIX wieku nazwa "Światowid ze Zbrucza" zachowała się do dziś, chociaż nie ma pewności, że przedstawiono na posągu rzeczywiście boga Świętowita (taka jest prawidłowa odmiana imienia). Bóstwo to bowiem czczone było przez Słowian połabskich, natomiast lokalizacja znaleziska wskazuje na Słowian wschodnich. Niektórzy badacze sugerują także, iż posąg mógł powstać w... wieku XIX na zlecenie romantycznego poety Tymona Zaborowskiego, na co ma wskazywać jego stosunkowo dobry stan zachowania i brak odpowiedników archeologicznych.
Słup ma wysokość 2,57 m i kształt czworoboczny, za wyjątkiem zwieńczenia. Zwieńczenie posągu to cztery połączone ludzkie głowy, które przykrywa wspólny "kapelusz". Na bokach posągu znajdują się płaskorzeźby - postacie ludzkie zaopatrzone w różne symboliczne przedmioty, z których najbardziej czytelne są wyobrażenia rogu, szabli i konia.
'Światowid ze Zbrucza'
▲ 'Światowid ze Zbrucza'
(4 XII 2015; 470x700 px)
'Światowid ze Zbrucza'
▲ 'Światowid ze Zbrucza'
(4 XII 2015; 470x700 px)
'Światowid ze Zbrucza'
▲ 'Światowid ze Zbrucza'
(4 XII 2015; 470x700 px)
'Światowid ze Zbrucza'
▲ 'Światowid ze Zbrucza'
(16 I 2011; 470x700 px)
'Światowid ze Zbrucza'
▲ współczesna kopia 'Światowida ze Zbrucza' - pomnik zlokalizowany w pobliżu zamku królewskiego w Krakowie
(1 V 2018; 470x700 px)
'Światowid ze Zbrucza'
▲ współczesna kopia 'Światowida ze Zbrucza' - pomnik zlokalizowany w pobliżu zamku królewskiego w Krakowie
(1 V 2018; 470x700 px)
Lipnica Murowana
Lipnica Murowana, woj. małopolskie, pow. bocheński - rzekomy fragment posągu Świętowita w kościele Św. Leonarda
49,860° N
20,530° E
Obecny drewniany kościół pochodzi w końca wieku XV. Według miejscowej tradycji, pierwsza chrześcijańska świątynia w tym miejscu powstała już w połowie XII wieku. Miejsce nie zostało wybrane przypadkowo, gdyż uprzednio miała tu funkcjonować pogańska kącina. We wnętrzu kościoła znajduje się 4,5-metrowy dębowy słup, który - zgodnie z miejscową tradycją - stanowi fragment posągu boga Świętowita. Przez pewien czas słup ten pełnił dla chrześcijan funkcję krzyża (usunięto twarze bóstwa, wycięto znaki krzyża i dołączono do niego poprzeczną belkę). Obecnie służy jako podparcie ołtarza.
W związku z faktem, iż nie przeprowadzono badań dendrochronologicznych posągu, nie można ustalić, czy rzeczywiście mógł być to pogański obiekt kultowy. Niemniej jednak, zarówno tradycja miejscowa, jak i usilne starania budowniczych kościoła w celu "uświęcenia" jednej szczególnej dębowej belki, mogą sugerować, iż mamy do czynienia z materialną pozostałością świątyni pogańskiej (być może boga Świętowita). Brak jednak pewności, czy idol był dziełem z czasów plemiennych (właściwe miejscowo będzie plemię Wiślan), czy późniejszej tzw. reakcji pogańskiej (ok. 1031-32).
kościół Św. Leonarda
▲ kościół Św. Leonarda
(6 VI 2015; 700x470 px)
rzekomy posąg Świętowita
▲ rzekomy posąg Świętowita
(6 VI 2015; P 160x700 px)
rzekomy posąg Świętowita
▲ rzekomy posąg Świętowita
(6 VI 2015; 470x700 px)
rzekomy posąg Świętowita
▲ rzekomy posąg Świętowita
(6 VI 2015; 470x700 px)
FOTO.POCZET.COM (treść i kod strony) jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.
Serwis stanowi część portalu poczet.com, który wpisany został do rejestru dzienników i czasopism prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Katowicach pod poz. Pr 2428.
partnerzy: ApisVideoŻegluga śródlądowa
do góry