W źródłach pisanych pojawia się po raz pierwszy w dokumencie z 1229 roku. Początkowo tutejsza ziemia (jako część kasztelanii chrzanowskiej) wchodziła w skład księstwa opolsko-raciborskiego. W roku 1274, na mocy układu księcia Władysława I opolskiego z Bolesławem V Wstydliwym, cały okręg znalazł się w granicach księstwa krakowsko-sandomierskiego. Jaworzno i okoliczne miejscowości (obecne dzielnice miasta) były częścią zespołu miejscowości stanowiących własność biskupów krakowskich, tzw. Klucza Sławkowskiego. Początkowo Jaworzno rozwijało się z uwagi na wydobycie w okolicy galeny ołowianej, jednak już w wieku XVI złoża te wyczerpały się. Od II połowy wieku XVIII rozpoczęto eksploatację złóż węgla kamiennego. Rozwój przemysłu w następnych latach doprowadził do rozbudowy wsi i znacznego przyrostu liczby mieszkańców, dzięki czemu Jaworzno w dniu 21 września 1901 roku uzyskało prawa miejskie.
Najciekawszym i najbardziej tajemniczym obiektem w mieście jest grodzisko na górze o tej samej nazwie. Istniał, być może, na terenie Jaworzna jeszcze jeden gród. Wspomina o nim źródło z końca XVIII wieku: W Długoszynie, w starosty będzińskiego lesie zarosłe zamku na pagórze rozwaliny. Późniejsza literatura nie notuje już jednak tej budowli - być może uległa całkowitemu zniszczeniu wskutek działania pobliskiego kamieniołomu.

Grodzisko to zarówno nazwa wzniesienia (346 m n.p.m.), jak i wskazówka, iż na terenie tym funkcjonowała w przeszłości osada. Pierwsza wzmianka źródłowa o grodzisku pochodzi dopiero z końca wieku XVIII:
[...] zamku [...] rozwaliny [...] w Jaworznie na górze Grodzisko zwanej. Nazwisko samo, grodzisko, z dawnego słowiańskiego zamków nazwiska pochodzące, i dotąd do oznaczenia grodowej, czyli zamkowej władzy na przemian używane, oznacza, iż tam był niegdyś gród, czyli zamek. Położenie miejsca tego skaliste i górne, wszystkie naokoło pobliższe miejsca przewyższające, najprzyzwoitszą było dla zamku posadą, któren lubo mógł być podług starożytnego zwyczaju drewnianym, pewnie jednak był murem wkoło obwiedziony; jako o tym przekonywa wielki wał wkoło miejsca tego zamku z kamienia usypany, któren ze wszystkich powierzchownych znaków zdaje się być gruzami opasującego zamek niegdyś muru, któren nie mogąc znieść liczby ciążących na ich barki, pod ich przemocą, psującą wszystko i rujnującą, co siła ludzka zdziałać i wykonać zdoła, ulegnąć musiał.
W roku 1907 grodzisko w Jaworznie zostało po raz pierwszy zbadane: ustalono, iż miało ono kształt owalu rozciągniętego wzdłuż osi północ-południe. Całość założenia otaczał wał kamienny o szerokości 7 metrów. Odmienny wynik dały badania przeprowadzone w latach 30. - ustalono, iż majdan grodziska otaczały dwa kamienne wały, odległe od siebie o 10 metrów. Wał wewnętrzy otaczał majdan wokoło, natomiast wał zewnętrzny tylko od strony łatwiejszego dostępu. Ostatnie badania archeologiczne przeprowadzono w roku 1966: wykonano trzy nieduże wykopy. Zaobserwowana wówczas różnica w kolorystyce kamieni, z których wzniesiono wały doprowadziła archeologów do przypuszczenia, iż przed linią wałów mogła znajdować się fosa. Nie udało się jednak ustalić chronologii grodziska, w związku z brakiem materiału archeologicznego. Obecnie wały są niemal niewidoczne.